अपराध अनुसन्धानको इतिहासमा कतिपय यस्ता घटना हुन्छन्, जसले कानूनका ज्ञाता र अनुसन्धानकर्तालाई समेत चकित पारिदिन्छन् । अमेरिकाको मिशिगन राज्यमा घटेको एउटा यस्तै रोचक र रहस्यमय हत्याकाण्डमा मान्छे होइन, घरमा पालिएको एउटा सुगाले हत्यारा पत्ता लगाउन मुख्य भूमिका खेलेको थियो ।
सन् २०१५ को मे महिनामा मिशिगनको स्यान्ड लेकस्थित एक शान्त बस्तीमा मार्टिन डुरम नामक व्यक्तिको गोली हानी हत्या भयो । उनलाई पाँचवटा गोली हानिएको थियो । घटनास्थलमै उनकी श्रीमती ग्लेन्ना डुरम पनि टाउकोमा गोली लागेको गम्भीर घाइते अवस्थामा फेला परिन् । सुरुवाती चरणमा प्रहरीले उक्त घटनालाई बाहिरबाट आएका आक्रमणकारीले गरेको हत्या वा दम्पतीमाथि भएको सामूहिक आक्रमणको प्रयासका रूपमा हेरेको थियो । प्रत्यक्षदर्शी कोही नभएकाले अनुसन्धान अघि बढाउन प्रहरीलाई निकै कठिन भइरहेको थियो ।
तर, घटनाले त्यतिबेला नाटकीय मोड लियो, जब घरमा पालिएको ‘बड’ नामक अफ्रिकन खैरो (African Grey) सुगाले अनौठो व्यवहार देखाउन थाल्यो । मार्टिनकी पूर्वपत्नी क्रिस्टिना केलरले उक्त सुगाको स्याहार गर्न थालेपछि सुगाले मृतक मार्टिनकै आवाजको दुरुस्त नक्कल गर्दै “गोली नहान, प्लीज गोली नहान!” (Don’t shoot! Don’t f***ing shoot!) भन्न थाल्यो । सुगाको यो आवाज सुनेपछि परिवारका सदस्यहरू झस्किए र घटनामा श्रीमती ग्लेन्नाकै संलग्नता हुनसक्ने आशङ्का जन्मियो ।
अफ्रिकन खैरो जातका सुगाहरू मानिसको आवाज दुरुस्त नक्कल गर्न र सुनेका कुराहरू लामो समयसम्म सम्झन निकै सिपालु हुन्छन् । मार्टिनकी आमा लिलियनले समेत उक्त सुगाले घरमा बोलिएका हरेक कुरा टिप्ने गरेको पुष्टि गरिन् । सुगाले बारम्बार दोहोर्याएको मार्टिनको अन्तिम चित्कारको भिडियो रेकर्डिङ बाहिरिएपछि प्रहरीको अनुसन्धानको दिशा मोडियो । प्रहरीले गहिराइमा पुगेर अनुसन्धान गर्दा दम्पतीबिच आर्थिक विषयलाई लिएर गम्भीर विवाद भएको खुल्यो । अनुसन्धानका क्रममा ग्लेन्नाले लेखेको सुसाइड नोटसमेत फेला परेपछि उनले पहिले श्रीमान्को हत्या गरी पछि आफैँलाई गोली हानेर आत्महत्या गर्ने प्रयास गरेको तथ्य प्रमाणित भयो ।
यो मुद्दा सन् २०१७ मा ‘स्टेट अफ मिशिगन विरुद्ध ग्लेन्ना डुरम’ (State of Michigan v. Glenna Duram) को नामले विश्वभर चर्चित बन्यो । सुनुवाइका क्रममा सरकारी वकिलले सुरुमा सुगालाई नै अदालतमा प्रमाणका रूपमा पेस गर्ने विषयमा छलफल गरेका थिए । तर, पशुपन्छीको आवाजलाई प्रत्यक्ष कानूनी प्रमाण मान्न नसकिने र अदालतको कठघरामा उभ्याउन व्यवहारिक नहुने ठहर गर्दै सुगालाई अदालतमा लगिएन ।
यद्यपि, अदालतमा सुगाको प्रत्यक्ष बयान नभए पनि उसको आवाजले नै प्रहरीलाई वास्तविक अपराधीसम्म पुर्याउन र अन्य भौतिक प्रमाणहरू जुटाउन निर्णायक आधार तयार पारेको थियो । अन्ततः सुसाइड नोट र अन्य परिस्थितिजन्य प्रमाणका आधारमा सन् २०१७ को अगस्टमा अदालतले ग्लेन्ना डुरमलाई प्रथम श्रेणीको हत्या (First-degree murder) मा दोषी ठहर गर्दै आजीवन कारावासको सजाय सुनायो । कानूनको आँखाबाट बच्न खोज्ने अपराधीलाई एउटा अबोध पन्छीको स्मरणशक्तिले जेलको छिँडीमा पुर्याएको यो घटना फौजदारी न्याय प्रणालीमा सधैँ स्मरणीय रहनेछ ।
कानून र न्यायका विषयमा रुचि राख्ने पाठकहरूका लागि तयार पारिएको यो सामग्री निम्न उल्लेखित अनलाइन सञ्चारमाध्यमहरूबाट साभार गरिएको हो।– सम्पादक
Pet parrot witness helps send husband-killer to prison for life – BBC Three
